Over kosmisch bewustzijn en evolutie

Vraag:

Paul,

Ik volg op dit moment jouw cursus over kwantumfysica en bewustzijn. Die boeit mij enorm.

Bij het lezen van jouw laatste hoofdstuk kan ik jouw redenering opeens niet meer volgen en blijf ik met vragen zitten. Het gaat om het volgende:

Tot dan toe heb je het het idee van een kosmisch bewustzijn, waarvan ons bewustzijn een deel is, gepresenteerd als een hypothese die naar jou idee een betere verklaring vormt voor de besproken kwantumverschijnselen dan de alternatieven. In het laatste hoofdstuk wordt je er steeds enthousiaster over, terwijl naar mijn idee dit nog steeds een zeer onwaarschijnlijke optie is.

Reden van mijn twijfel is, dat ik deze optie niet kan rijmen met de evolutieleer. Ik vind de evolutieleer een concept met een enorme verklarende kracht t.a.v. alle bekende eigenschappen van levende wezens. Het bewustzijn is een eigenschap van levende wezens. Jouw hypothese kent een nieuwe eigenschap toe aan levende wezens, namelijk de eigenschap dat het een onderdeel is van een kosmisch bewustzijn. Nu probeer ik met behulp van de evolutieleer te verklaren hoe levende wezens een dergelijke eigenschap zouden kunnen hebben ontwikkeld.
Dit lukt mij niet.

Alle bekende eigenschappen van levende wezens hebben zich ontwikkeld omdat die evolutionair voordeel opleverden als het gaat om het verkrijgen van voedsel. verdediging tegen vijanden, het anderszins vergroten van de overlevingskans of het verkrijgen van een zo groot mogelijk aantal nakomelingen. Het valt daardoor heel goed te begrijpen dat het leven ook gebruik heeft gemaakt van kwantumeffecten, zoals de roodborstjes en de monarchvlinder. Naast de reuk, het zien en de prikkeloverdracht in de hersenen vinden we steeds meer voorbeelden waar levende organismen hier gebruik van maken. vermoedelijk zelfs vanaf het begin bij de voortplanting zelf. Zonder kwantumeffecten bestaat er dus geen leven. Maar al deze zaken zijn prima verklaarbaar via de evolutie zonder de veronderstelling van een kosmisch bewustzijn. Als de kwantumfysica op enig moment bewijst dat er voorgevoelens mogelijk zijn, kun je er bijna zeker van zijn dat het leven die al gebruikt. Ook zonder kosmisch bewustzijn.
Ik heb het kosmisch bewustzijn ook niet nodig om te verklaren dat wij onze omgeving ongeveer op dezelfde manier waarnemen. Zoals bekend is het leven zoals wij dit op aarde kennen maar één keer ontstaan. Alle levende wezens zijn familie van elkaar. Waar er verschillen zijn in de manier waarop wij waarnemen is dit goed verklaarbaar vanuit de evolutieleer. Ook daarvoor heb ik het kosmisch bewustzijn niet beslist nodig. Wat mij betreft is het wel mogelijk dat de werkelijkheid zich pas manifesteert op het moment dat je die meet of ernaar kijkt, maar dan manifesteert die zich voor elk levend wezen op dezelfde manier.

Als we een kosmisch bewustzijn veronderstellen, moeten we m.i. ook aannemelijk maken dat deze eigenschap evolutionair kan zijn ontstaan vanaf het begin van het leven. Dat lukt mij niet.


1e Antwoord:

Als je het niet erg vindt nu even een niet al te lang antwoord aangezien de tijd mij vandaag ontbreekt voor een diepere discussie. Maar een diepere discussie op een later tijdstip ga ik beslist niet uit de weg.

Kosmisch bewustzijn is natuurlijk een hypothese van mijn kant. Ik kan die niet bewijzen met laboratoriumexperimenten. Daarmee komen we wel zover dat bewustzijn een aantoonbaar effect heeft op de materie maar verder komen we daarmee niet. Maar er zijn voldoende aanwijzingen voor KB wat mij betreft.

Ik krijg de indruk dat je nog niet geheel inziet wat ik bedoel te zeggen met dat bewustzijn primair is. Voordat de materie er kwam was het kosmisch bewustzijn er al – tijd is overigens een menselijke ervaring – aangezien materie eigenlijk niet meer is dan een ervaring die dat bewustzijn zich zelf voorspiegelt, min of meer gelijksoortig aan wat wij doen in onze dromen. Het is dus niet de evolutie die het kosmisch bewustzijn voortbrengt maar andersom. Evolutie is denk ik beslist een belangrijk proces binnen dat bewustzijn.

Dat bewustzijn primair is is in te zien bij diverse kwantumexperimenten, de waarnemer maakt het waargenomene waar. Als die conclusie niet aanvaard wordt dan zal de rest van de redenering ook niet meer binnenkomen, dat is namelijk de basis van de veronderstelling van het kosmisch bewustzijn. Namelijk dat alles eigenlijk puur gedachte is.

Maar als ik je verhaal goed lees staat de evolutieleer van Darwin voor jou als een paal boven water en redeneer je vanaf dat voor jou onaanvechtbare punt verder. Dat evolutie bestaat ontken ik zeker niet, het is m.i. een belangrijk gegeven in de natuur maar ik vind dat beslist lang niet alles verklaard kan worden vanuit de evolutieleer en de overleving van de sterkste/ best aangepaste. Ik vind dat laatste zelfs een sociaal gevaarlijke leer aangezien je daarmee nietsontziend eigenbelang mee goed kunt praten en dat gebeurt dus ook. In elk geval door de huidige ‘winnaars’.


1e Reactie :

Dank voor jouw reactie. Ik heb echter het idee dat ik nog geen antwoord heb gekregen op mijn vraag. Je hebt jouw standpunten hieronder en op de laatste cursusdag voor mij duidelijker gemaakt. Daarom denk ik dat ik mijn vraag nu helderder kan formuleren. Ik hoop dat je er antwoord op kan geven.Als ik het goed begrijp verklaar jij de kwantumverschijnselen met de hypothese dat er een een kosmisch bewustzijn is. alle levende wezens hebben in die hypothese een vorm van bewustzijn, die deel uitmaakt van dat kosmische bewustzijn. Dat laatste verklaart, waarom individuen de kosmos op ongeveer dezelfde wijze waarnemen. Mijn startpunt is om hierin mee te gaan. Dan loop ik tegen een probleem aan. Ik neem aan dat jij ook vindt dat levende wezens die eigenschap nog niet hebben voordat zij tot leven komen. Dus moeten levende wezens deze eigenschap op een of andere manier verwerven als zij worden geboren. Dat kan niet doordat zij dit bewustzijn op welke manier dan ook aangereikt krijgen van het kosmische bewustzijn bij de geboorte, en/of aangehaakt worden bij het kosmisch bewustzijn. . Jij zegt m.i. terecht dat het kosmisch bewustzijn niet fysiek kan zijn en dat niet-fysieke elementen de materie niet kunnen beinvloeden. Dan kan het zo niet werken. Waar halen levende wezens deze eigenschappen dan vandaan?

Volgens algemeen aanvaarde wetenschap kunnen levende wezens hun eigenschappen op de volgende manieren verwerven:
1) door overerving van de eigenschappen van de ouders via de genen.
2) door kleine “foutjes” bij het dupliceren van de genen kunnen (complexe) nieuwe eigenschappen ontstaan, maar daar is veel tijd voor nodig.
3) omdat de groei van levende wezens niet centraal wordt aangestuurd door het zenuwstelsel is de uitkomst nooit 100% zeker en kunnen kleine afwijkingen ontstaan in de eigenschappen van het individu
4) eigenschappen kun je ook verwerven door ervaring en leren, voeding en opvoeding – in de baarmoeder en na de geboorte.
In dit rijtje is alleen het proces van overerving en evolutie kandidaat om de eigenschap die jij aan levende wezens toekent over te dragen. Het is al gebleken dat levende wezens al heel snel in hun ontwikkeling eigenschappen hebben ontwikkeld die efficient gebruik maken van de kwantumfysische effecten. Dus is een bewustzijn dat een effect heeft op kwantumdeeltjes kan zo ontstaan. Jouw hypothese houdt echter in dat overerving en evolutie het product zijn van het bewustzijn, en dus kunnen ze geen oorzaak zijn. Ik snap die redenering wel, want anders kun je de bijzondere kwantumverschijnselen niet verklaren met een kosmisch bewustzijn.

Als ik jou blijf volgen, moet ik dus aannemen dat jij een andere manier in je hoofd hebt, waarop een levend wezen het bewustzijn verwerft. Een manier, die in de reguliere wetenschap nog niet bekend is. Mijn vraag is nu: Welk idee heb jij daarover?

P.S. Ik kwam hieronder een hele vreemde opmerking van jou tegen over de evolutieleer die ik niet kan plaatsen. De evolutie van het leven kent geen richting en geen doel. De evolutie heeft ervoor gezorgd dat mensen zowel sociaal goede als sociaal slechte eigenschappen hebben. het ontstaan van beide soorten eigenschappen kan door de evolutieleer goed worden verklaard. Daarbij spelen meerdere selectiemechanismen een rol, waarover sinds Darwin veel aanvullende kennis is vergaard. Jouw opmerking over nietsontziend eigenbelang is in strijd met de evolutieleer. Als jij gelijk zou hebben, waren wij al lang uitgestorven.


2e Antwoord:

Ik probeer te lezen en te begrijpen wat je zegt en als ik het goed begrijp dan is het jou nog niet helemaal duidelijk wat mijn model (!) van het kosmisch bewustzijn inhoudt. Het belangrijkste lijk je te missen: alles, letterlijk alles, is, binnen dat model, inhoud van het kosmisch bewustzijn, dus ook materie, levende wezens, onze hersenen, onze lichamen, de zee, de planeten, de zon, kortom alles. Dat is pas echt voorstelbaar als je aanvaardt dat alle ervaring zich uiteindelijk afspeelt – manifesteert – in je bewustzijn en dat de interpretatie dat dat een ervaring zou zijn van een objectieve wereld niet logisch noodzakelijk is. Iets waar Descartes al een glimp van opving. Ik voeg daar mijn idee aan toe dat er geen echt gescheiden individuele bewustzijnen zijn maar fragmenten van dat ene bewustzijn. Daarmee verklaar ik dan het feit dat we in een consensus universum lijken te leven. Het laatste lastige punt in de bewustzijns-interpretatie van de kwantumfysica, zoals dat naar voren wordt gebracht door het Wigners Friend gedachte-experiment, wordt daarmee dan opgelost.

Dus in dat model speelt de gehele evolutie zich ook af binnen dat bewustzijn. Ook het ‘verkrijgen’ van het bewustzijn door levende wezens bij hun geboorte. Als dat tenminste het moment is waarop ze het bewustzijn ‘verkrijgen’. Iets wat ik me afvraag. Ook levende wezens zijn – zij het uiterst complexe – gedachten die binnen dat enorme bewustzijn bestaan. Ik vergelijk het graag met de personen die in onze dromen verschijnen en met het lichaam dat we in onze droom lijken te hebben en dat zich niet noodzakelijk hetzelfde gedraagt als ons dagelijkse waak-lichaam. We kunnen zelfs pijn voelen in een droom en bij het wakker worden constateren dat die pijn er niet ‘echt’ is. Die pijn was dus niet meer dan een gedachte. Levende wezens en ook de rest van alle materie bestaan op die manier gezien louter uit gedachte’stof’. Ons bewustzijn, al is dat maar een fragment van het totaal, is dan geen gedachte. Ik kan me in elk geval geen gedachte voorstellen die zichzelf ervaart. Dus op een of andere manier is ons bewustzijnsfragment gekoppeld aan een levende kosmische gedachte, ons lichaam. Hoe die koppeling tot stand komt weet ik gewoon niet. Maar in dat verband wil ik wel wijzen op de beroemdste regel van Goethe waar doctor Faust verzucht: “Zwei Seelen, ach!, wohnen in meiner brust.”. Een verzuchting die blijkbaar in veel geesten als het ware resoneert anders was die regel niet zo overbekend geworden. Goethe, dichter, schrijver en wetenschapper, geeft hier lucht aan iets dat we allemaal ervaren, een dierlijk lichaam en een geest die nogal eens niet hetzelfde willen. Hoe moeilijk kan het soms zijn om die zak chips niet leeg te eten terwijl je zeer goed weet dat dat niet verstandig is. Dus samenvattend zie ik het zo: het kosmisch bewustzijn droomt dit gehele universum bij elkaar met alles daarin, niets uitgezonderd. Wij, als fragmenten van dat ene bewustzijn, beleven die droom mee, maar op een hele speciale manier. Wij kruipen als het ware zodanig in de huid van de acteurs dat we hun rollen lijken te worden. Iets dat trouwens door veel echte acteurs ook nagestreeft wordt om op die manier hun rol zo levensecht mogelijk te kunnen spelen en echt de bijbehorende emoties ook te ervaren, method acting. Daarmee maak ik van dat kosmisch bewustzijn er wel een met een kosmische vorm van MPD, het Multiple Personality Disorder fenomeen. Maar dan niet als psychische storing maar meer als een creatieve manier om van alles te beleven.

Ook als je dit model niet aanvaardt, en dat respecteer ik volledig, dan heb ik nog wel een paar opmerkingen over jouw beeld van de evolutie. Je gebruikt de term ‘algemeen aanvaarde wetenschap’ als argument. Dan wijs ik er op dat terugkijkend in de historie van de wetenschap zaken die ‘algemeen wetenschappelijk aanvaard’ waren met de kennis van nu volledig onderuit gaan. Het enige wat overblijft als je niet wil leunen op algemeen aanvaarde wetenschap is zelf kritisch en open denken. Zo ook over de evolutieleer. Die is nog beslist niet bewezen. Ik raad je, als je dat wil nagaan, bij deze een uiterst kritisch boek aan van Lee Spetner: ‘Not By Chance’. Niet zozeer om alles wat Spetner te berde brengt voor zoete koek te slikken maar het is absoluut verfrissend voor je eigenstandige denken om zijn tegengeluid te horen.

Tenslotte over je laatste vraag. Het neodarwinistische geloof heeft een hoop mensen, vooral de autocratische machthebbers en de superrijken, een ethiek bezorgd die er op neer komt dat zij mogen handelen zoals de natuur dat volgens die leer eigenlijk ook doet, ‘zorg vooral goed voor jezelf en dat mag gerust ten koste van de rest’. Het resultaat van die houding zien we steeds duidelijker worden. Ook sociaal handelen wordt geïnterpreteerd als in de kern zelfzuchtig, lees Dawkins. En ja, zijn wij op dit moment in de geschiedenis inderdaad niet op weg naar het grote uitsterven? Ik kan ook moeilijk aannemen dat het massale uitsterven van soorten dat er op dit moment speelt gewoon een evolutionair verschijnsel is waar het leven, maar niet per se de mens, uiteindelijk beter van wordt. Of toch?


2e reactie:

Volgens mij heb ik heel goed begrepen wat jouw model van het kosmisch bewustzijn inhoudt, zoals jij dat hieronder beschrijft. Alleen had ik me nog niet volledig gerealiseerd in dat geval dat wij ook onze medemensen “dromen” (in de zin zoals jij dat bedoelt)
, en dus ook alle andere levende wezens die op de aarde en mogelijk in de kosmos voorkomen. Dit maakt het model nog complexer. Ik begrijp heel goed dat jij het kosmisch bewustzijn nodig hebt om te verklaren dat wij in een consensus universum lijken te leven. Als dat kosmisch bewustzijn inderdaad zou bestaan, kun je een verklaring geven voor een aantal kwantumverschijnselen, die de wetenschap op dit moment niet kan verklaren. Maar jouw model roept ook nieuwe tegenstrijdigheden op. die je moet kunnen verklaren.
Bij het doordenken van de consequenties van dit model stuitte ik op de vraag hoe en op welk moment levende wezens dan de eigenschap van het kosmisch bewustzijn verwerven, of hoe en wanneer levende wezens aan dat kosmisch bewustzijn worden gekoppeld, of hoe zij daarvan deel gaan uitmaken. Noem het zoals je wilt. Er bestaan verschillende opvattingen in de wetenschap over hoe individuele levende wezens hun eigenschappen verwerven, maar als je deze mogelijkheden doordenkt zijn ze in strijd met jouw model. Tenzij je een heel nieuw idee ontwikkelt over hoe zoiets in z’n werk zou kunnen gaan. Ik heb jou gevraagd of je daar een idee over hebt. Jouw antwoord op mijn vraag is, dat jij het antwoord niet weet. Wel verwijs je naar een – mij onbekende- auteur Lee Spencer. Ik zal het uiteraard lezen, maar het lijkt erop dat hij het antwoord op mijn vraag ook niet geeft. Een antwoord is m.i. erg nodig om jouw model te onderbouwen. Je zou daarvoor een hypothese moeten opstellen die je zou moeten kunnen onderzoeken en/of falsificeren. Ik kan het zelf niet bedenken. Zolang die hypothese er niet is, kan ik het model nog niet accepteren.

Verder hebben wij in het verlengde van bovenstaande vraag een discussie over de evolutieleer, die ik zie als onderdeel van algemeen erkende wetenschap. Jij denkt daar kennelijk anders over, want je spreekt over een “neodarwinistsisch geloof”, dat mensen ertoe aanzet ‘zorg vooral goed voor jezelf moeten handelen en dat dat gerust ten koste van de rest mag gaan”. De wetenschappers die ik gelezen heb, inclusief Darwin zelf, hebben een enorm respect voor de natuur en hebben iets dergelijks nooit beweerd. Integendeel. De evolutie is volgens de evolutieleer zowel de oorzaak van onze (sociaal) goede als onze (sociaal) slechte eigenschappen. Die dragen beide soms bij aan het aan het doorgeven van onze genen. Daarom bestaan ze ook nog steeds naast elkaar. Vandaar de “Zwei Seelen”van Faust.

De evolutie kan alleen overweg met langzame veranderingen. De mens heeft ervoor gezorgd dat die veranderingen nu zeer snel gaan, en ten koste gaan van het leven. Vandaar het grote uitsterven van dieren, en straks misschien ook van mensen. Dat kan vanuit de evolutieleer goed worden verklaard, maar het is nogal vreemd om dat te verwijten aan degenen die ons hebben laten zien hoe de evolutie werkt. Het zijn de wetenschappers die ons waarschuwen voor de konsekwenties. Maar kennelijk worden die niet door iedereen geloofd. Voor de natuur is het geen probleem. Die begint straks weer gewoon overnieuw.


3e antwoord:

Ik scheer beslist niet alle wetenschappers over één kam. Ik heb het ook niet zozeer over wetenschappers die de neodarwinistische leer van ‘het recht van de sterkste’ verkondigen en daarmee het teloorgaan van het mensdom actief bewerkstelligen maar over een aantal mensen die deze hypothese gebruiken als pseudowetenschappelijk excuus voor egocentrisch hebzuchtig en asociaal gedrag waarmee enorme schade en veel leed wordt aangericht. Zoals jij dat zelf ook min of meer uitlegt met je vaststelling dat de evolutie debet zou zijn aan sociaal en asociaal gedrag. Dus als ik me asociaal gedraag kan ik rustig beweren dat dat evolutionair gezien gewoon in orde is. Tussen darwinisme en neodarwinisme moet je overigens een flink onderscheid maken. Ik geef aan Darwin echt wel de eer die hem toekomt. Ik ben ook niet tegen evolutie door het overleven van de meest gunstige mutatie maar ik zie geen reden of bewijs om dat als het enig mogelijke mechanisme in de evolutie te zien. Veel evolutiebiologie is zelfs ronduit lachwekkend in hun hypotheses zoals die Utrechtse professor die slaap serieus verklaarde als een overlevingsstrategie die ervoor zou zorgen dat je je ‘s nachts terugtrok in je beschermde hol zodat je niet ten prooi viel aan de ‘s nachts rondsluipende roofdieren.

Ik snap eerlijk gezegd jouw argument niet over hoe levende wezens hun bewustzijn zouden moeten verwerven in het kosmisch bewustzijnsmodel. Levende wezens zijn in dat model droomfiguren, acteursrollen of noem ze maar even avatars. Het bewustzijn dat een avatar heeft, is niet van de avatar maar van het kosmisch bewustzijn. De avatar heeft zelf geen echt bewustzijn net zomin als een filmpersonage dat heeft. De acteur, het kosmisch bewustzijn hier, heeft dat natuurlijk wel. Het kosmisch bewustzijn kijkt door de ogen van de avatar naar de wereld. Hoe dat technisch plaatsvindt is natuurlijk lastig verklaarbaar maar probeer maar eens echt technisch te verklaren hoe een bewustzijn, dat een product van de hersenen zou zijn, door jouw ogen naar buiten kijkt. Vergeet ook niet dat we intussen al behoorlijk levensechte virtual reality omgevingen kunnen maken waarin je jezelf naar harte kunt onderdompelen en je je ‘echte’ omgeving kunt vergeten. Verder heb ik nog geen goede wetenschappelijke verklaring kunnen vinden voor hoe mijn dromen tot stand komen. Toch heb ik die. Hoe kijk ik door mijn droomogen naar de droomwereld? De enige verklaring die ik heb is dat die droombeelden gevisualiseerde gedachten zijn maar hoe ik dat exact doe…?

Ik geef in mijn boek zeker een aantal voorstellen waarmee de bewustzijnshypothese ten aanzien van de kwantumcollaps gefalsifieerd kan worden. Vergeet verder niet de enorme aantallen gerapporteerde nabij-de-dood ervaringen waarbij het bewustzijn zich juist lijkt te ontplooien op het moment dat de hersenen niet meer kunnen functioneren. Mocht je vragen om geverifieerde gevallen waarin dat eigenstandig bewustzijn nog de enig mogelijke uitleg is, die zijn er en die zijn gedocumenteerd en gepubliceerd. Lees ‘Wat een stervend brein niet kan’ van Titus Rivas en Annie Dirven. Tenslotte hierover, inderdaad is het Kosmisch Bewustzijn een hypothese. Meer niet. Maar geen enkele hypothese, al geeft die bevredigende verklaringen, kan sluitend bewezen worden, alleen maar bevestigd. Lees https://www.nrc.nl/nieuws/2019/03/22/de-discobol-die-einstein-alweer-gelijk-geeft-a3954231

Ik ben trouwens heel benieuwd naar de opvattingen in de wetenschappelijke wereld, zoals jij die noemt, over hoe individuele wezens hun bewustzijn verwerven en in welk opzicht dat strijdig zou zijn met de Kosmische Bewustzijn hypothese.

Je gebruikt nogal absolute uitdrukkingen, vind ik, zoals ‘De evolutie kan alleen overweg met langzame veranderingen’. Mijn vraag is natuurlijk wie dat vastgesteld heeft en hoe. Het aardige is dat het fossielenarchief van onze aarde namelijk op veel momenten juist sprongsgewijze evolutie laat zien, soorten die er ‘geologisch gezien’ ineens zijn. Dat lijkt zeer gerelateerd te zijn aan catastrofale gebeurtenissen die meer dan eens het leven op aarde vrijwel uitroeiden. Lees ‘Dark Matter and the Dinosaurs’ van kosmologe en theoretische fysica Lisa Randall. Juist bij dat soort gebeurtenissen worden er enorme evolutionaire sprongen gemaakt die moeilijk te verklaren zijn met langzame evolutie door genetische mutaties.